लुम्बिनी, बुद्धको जन्मस्थल

माइती जाँदै गर्दा रानी मायादेवीले ईसापूर्व छैटौं–पाँचौं शताब्दीतिर लुम्बिनी बगैंचामा राजकुमार सिद्धार्थलाई जन्म दिइन्। ईसापूर्व २४९ मा मौर्य सम्राट अशोक यहाँ आए र 'यहाँ शाक्यमुनि बुद्ध जन्मिए' भनी लेखिएको ढुंगे स्तम्भ गाडे — सन् १८९६ मा पुनः पत्ता लाग्दा ठाउँ पहिचान गर्ने प्रमाण यही बन्यो।

मायादेवी मन्दिरभित्र उत्खननले पुराना मन्दिरका इँटाका जग र ठ्याक्कै जन्मस्थल देखाउने मानिएको चिनो ढुंगा देखाउँछ। बाहिर मायादेवीले स्नान गरेको पवित्र पुष्करिणी पोखरी, लुङदारले सजिएको बोधिवृक्ष र प्राचीन विहारका भग्नावशेष छन्। लुम्बिनी सन् १९९७ मा युनेस्को विश्व सम्पदा बन्यो।

के हेर्ने, के गर्ने

मायादेवी मन्दिरभित्र उत्खनित भग्नावशेषमाथिको काठे बाटो हुँदै चिनो ढुंगा र बुद्ध जन्मिँदा हाँगा समातेकी मायादेवीको प्राचीन जन्म मूर्तिसम्म जानुहोस्। बाहिर ब्राह्मी लिपिको अभिलेख भएको अशोक स्तम्भ, पुष्करिणी पोखरी, भिक्षु र तीर्थयात्रीले ध्यान र पाठ गर्ने बोधिवृक्ष, र ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीदेखिका स्तूप र विहारका इँटाका जग हेर्नुहोस्।

बिहान र साँझ श्रीलंका, थाइल्यान्ड, म्यानमार, तिब्बत र अन्यत्रका तीर्थयात्री चीवरमा प्रार्थनाका लागि जम्मा हुँदा बगैंचा अत्यन्त मनमोहक हुन्छ।

जान्नैपर्ने कुरा

मन्दिरभित्र जुत्ता खोल्नुपर्छ र फोटो खिच्न पाइँदैन। पवित्र बगैंचा लुम्बिनी विकास क्षेत्रको दक्षिणी छेउमा छ; केन्द्रीय नहरछेउ साइकल रिक्सा र ई–गाडी चल्छन्। गर्मी (वैशाख–असार) निकै तातो हुन्छ, र जाडोका बिहान कुहिरो लाग्न सक्छ।